Azərbaycan · 20 oktyabr 2026

Bakının Qızıl Usta Mədəniyyəti: Zərgərpalan Küçəsinin Tarixi

Zərgərpalan küçəsi Bakıda qızıl-gümüş ustalarının və qədim hamamların izlərini daşıyan, tarixi və mədəni dərinlikli bir yer olaraq tanınır.

Bakının mərkəzində yerləşən Zərgərpalan küçəsi, hər gün minlərlə insanın keçdiyi, işlə, evə qayıtdığı və arxa planında tarix dolu bir küçə adının əhəmiyyətini unudan yerlərdən biridir. Adının kökünü araşdırdıqda, “zərgər” sözünün qızıl və gümüş işləyən ustaların, “palan” isə şəhərin məhəllə, ev blokunu ifadə edən köhnə terminindən yaranmış olduğunu görürük.

Tarix ərzində küçə bir neçə fərqli ad altında tanınmışdır. Çar Rusiyası dövründə “Spasski” adıyla, Sovet hakimiyyəti qurulanda isə “Qasım İsmayılov” adıyla rəsmi adlandırılmışdı. 20‑cü əsrin sonlarında isə tarixi adı Zərgərpalan bərpa olunaraq indiki vəziyyətə gəlib.

Bu küçənin ən rəngarəng hekayələrindən biri XX əsrin əvvəllərində tanınmış zərgər Zeynalabdin və həyat yoldaşı Tuğranın sevgi hekayəsidir. Zeynalabdin, Zərgərpalan küçəsindəki emalatxanasında çalışarkən, xəstələnmiş Tuğran üçün badam ağacı əkərək, badam şəkli boyunbağılar hazırlayaraq sevgi və sədaqətin simvolu “Qızıl badam” adını dünyaya təqdim etmişdir.

Küçənin tarixi yalnız sənətkarlıqla məhdudlaşmır; 1899-cu ildə tikilmiş Zərgərpalan hamamı da bu bölgənin bir hissəsidir. 1938-ci ildə bu binə müxtəlif emalatxanaların istifadəsinə verilib, 1995‑də isə özəlləşdirilib. 2024-cü ilin sentyabrında arxeoloji araşdırmalar nəticəsində hamamın içində səkkizguşəli hovuz, fəvvarə və qədim kanalizasiya sisteminin qalıqları aşkar edilmişdir.

Bugünkü Bakıda Zərgərpalan küçəsi, məhəllələrin sənətkarlıq keçmişi ilə modern mədəniyyətin birləşdiyi bir yer kimi qalır. Nizami metro stansiyası kimi əhəmiyyətli məkanlar yaxınlıqda yerləşərək, şəhərin tarixi və mədəni qatlarını bir araya gətirir. Bu küçənin adı, Bakının zəngin keçmişini xatırlatmağa davam edir.

Mənbə: Lent.az — Azərbaycan