Siyasət · 14 noyabr 2026 · Müəllif: Aİ xəbər redaksiyası

İran rejiminin süqutu: ekspertlərin fikirləri və real vəziyyət

2026-cı ildə İranla ABŞ və İsrail arasındakı hərbi toqquşma və geniş daxili protestlər ölkənin siyasi və iqtisadi strukturlarında ciddi sarsıntılara səbəb olmuşdur. Ekspertlər rejimin çöküş mərhələsində olduğunu bildirir, lakin analitiklər bu iddianın dərin struktur zəifləməsindən fərqləndiyini vurğulayır.

2026.11.14 tarixində İranla ABŞ və İsrail arasında baş verən birbaşa hərbi toqquşma ölkənin siyasi və iqtisadi sistemində yeni sarsıntılara yol açdı. Bununla yanaşı, genişmiqyaslı daxili etirazlar cəmiyyətlə hakimiyyət arasındakı uçurumu daha da genişləndirdi.

Siyasi ekspertlər, bu hadisələrin İslam Respublikasının çöküş dövrünün başlanğıcına işarə etdiyini iddia edir. Ancaq detallı təhlil göstərir ki, “kəskin struktur zəifləməsi” və “siyasi sistemin tam süqutu” arasında ciddi fərqlər mövcuddur. Mərkəzi təhlükəsizlik doktrinası, regional proksi qüvvələrə dayanma və sərhədlərdən kənar müdafiə prinsiplərinə əsaslanır.

Beş əsas amil, bir dövlətin süqutunu başlamaq üçün eyni vaxtda reallaşmalıdır. 1) Maliyyə böhranı: Neft ixracından gələn gəlir hələ də davam edir və silahlı qüvvələrin maaşları tam dayandırılmayıb. 2) Hakim elitanın parçalanmaması: Rəhbərliyin içində açıq sarsıntı yoxdur. 3) Təhlükəsizlik strukturlarının sədaqəti: Ordu hələ də ölkə daxilində tam nəzarəti saxlayır. 4) İctimai səfərbərlik və vahid alternativin olmaması: Mütəşəkkil siyasi alternativ yoxdur. 5) Beynəlxalq təzyiqlər: Xarici rəqabətdə məğlubiyyətlər mövcuddur.

İslam Respublikası, təhlükəsizliyin davamlılığını təmin etmək üçün ballistik raketlərin uçuş məsafəsi üzərindəki 2000 kilometrlik məhdudiyyəti ləğv edib, müdafiəni “reaktiv”dən “həvəsli hücum” prinsipinə keçirtmək kimi dəyişikliklər həyata keçirdi. Hormuz boğazında strateji mövqeyindən istifadə etmək və qlobal enerji təhlükəsizliyinə təzyiq göstərmək də bu siyasətin bir hissəsidir.

Nəticə etibarilə, ölkənin iqtisadi gücü, hərbi infrastruktur və ictimai etimad dərəcəsi ciddi şəkildə zəifləyərək “xroniki struktur böhranı” mərhələsinə daxil olub. Lakin bu vəziyyəti tam süqut başlamaq kimi qiymətləndirmək, daha çox siyasi proqnozdan ibarətdir; rejim hələ də təhlükəsizlik rejimini sərtləşdirərək və mərkəzləşdirilmiş idarəetməyə yönləndirərək çöküşə qarşı müdafiə göstərir.

Mənbə: Axar.az — Azərbaycan