Mədəniyyət · 12 oktyabr 2026

Mirzə Əbdülhəsən xan Şirazi: Qacarın diplomati və Qafqazın tarixində iz

Qacar dövlətinin səfiri Mirzə Əbdülhəsən xan Şirazi, 1813-cü il Gülüstan müqaviləsinin hazırlanmasında rol oynadı və 1844-cü ildə Hall Barn malikanəsində əzab içində öldü.

Gülüstan müqaviləsi 1813-cü ilin 12 oktyabrında imzalandı, Azərbaycan ərazisinin 410 kvm²-ini qəsdən bölüşdürərək bir hissəsini Rusiyanın himayəsinə verib. Qazi‑Qumuq, Tiflis, İrəvan, Qarabağ xanlıqları və sonralar Quba, Dərbənd, Şirvan, Bakı xanlıqları Rusiya qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Müqavilənin tərtibi Qacar və Rusiyanın arasında olsa da, İngiltərənin səfiri ser Gore Ouseley və ser Harford Cons, Mirzə Əbdülhəsən xan Şirazi kimi Qacar nümayəndələrindən rüşvət alaraq mətnin ingilis dilində hazırlanmasına nail oldular. Ouseley, Qacar sarayındakı ruhanilərə və vəzirlərə böyük məbləğdə rüşvət verərək sülhün qaçılmazlığına inandırdı. Şirazi, Qacar xanının səfiri olaraq, Rusiya imperiyasının Qafqazda möhkəmlənməsini təmin edən, eyni zamanda İngiltərənin Hindistan müstəmləkələrini qorumaq məqsədilə Gülüstan müqaviləsinin məzmununu tənzimləməyə çalışdı. Bu fəaliyyət nəticəsində Qacar xanlıqları müvəqqəti olaraq Rusiyaya təqdim edildi və rus çarı Aleksandr I, Şiraziyə Müqəddəs Aleksandr Nevski ordeni ilə mükafatlandırdı. Onun diplomatik fəaliyyəti xaricində, Şirazi, qədim abidələrin və miniatürlü əlyazmaların Londona daşınması ilə məşhurdur. O, Persepolisin daş riləflərini və heykəlləri götürüb, 1825-ci ildə Britaniya Muzeyinə bağışladı. Bu tapıntılar "Ouseley Additions" adı ilə saxlanılır. 1844-cü ilin 18 noyabrında 74 yaşında Hall Barn malikanəsində əzab içində ölmüşdür. Onun həyatı və işləri, Qacar və Rusiyanın Qafqazda siyasi balansına təsir göstərən bir dönəm xarakteri daşıyır.

Mənbə: Axar.az — Azərbaycan