Azərbaycan · 18 oktyabr 2026

Nürnberq Məhkəməsi və əsas müttəhimlərin aqibəti barədə məlumatlar açıqlanıb

Nasist Almaniyasının rəhbərlərini mühakimə edən Beynəlxalq Hərbi Tribunalın hökmləri, icra edilən edamlar və məhkumların sonrakı taleyi xatırladılıb.

ABŞ, SSRİ, Böyük Britaniya və Fransanın 1945-ci il London sazişi əsasında qurduğu Beynəlxalq Hərbi Tribunal həmin ilin noyabrından 1946-cı ilin oktyabrınadək fəaliyyət göstərib. İttihamnaməyə daxil edilən 24 nəfərdən biri prosesdən əvvəl intihar edib, biri isə səhhətinə görə mühakimə olunmayıb. Yekunda tribunal 22 şəxsin işinə baxaraq təcavüzkar müharibənin planlaşdırılması, sülhə, müharibə və insanlığa qarşı cinayətlər üzrə dəlilləri araşdırıb.

Tribunalın çıxardığı hökmlərə əsasən, 12 nəfərə ölüm cəzası kəsilib. Onlardan onu 1946-cı il oktyabrın 16-da asılaraq edam edilib, cəsədləri yandırılaraq külləri İzar çayının qoluna atılıb. Ölüm cəzasına məhkum edilən Herman Qerinq icradan əvvəl intihar edib, qiyabi mühakimə olunan Martin Bormannın isə Berlində tapılan qalıqlarının şəxsiyyəti sonradan DNT analizi ilə təsdiqlənib.

Digər müttəhimlərdən üçü ömürlük, dördü isə 10 ildən 20 ilədək müxtəlif müddətli həbs cəzalarına məruz qalıb. Azadlıqdan məhrum edilənlər 1947-ci ildə Şpandau həbsxanasına yerləşdirilib. Onların bəziləri cəzasını tam çəksə də, bir qismi səhhəti ilə əlaqədar vaxtından əvvəl azad olunub. Rudolf Hess isə 1987-ci ildə həmin müəssisədə vəfat edənə qədər həbsdə saxlanılıb və ölümündən sonra həbsxana bağlanıb.

Məhkəmədə bəraət alan üç şəxs – Yalmar Şaxt, Frans fon Papen və Hans Friçe sonradan Almaniyanın daxili denazifikasiya orqanları tərəfindən fərqli cəzalara cəlb edilib, lakin sonradan azadlığa buraxılıblar. Tribunalın fərdi məsuliyyətə əsaslanan hüquqi prinsipləri 1946 və 1950-ci illərdə BMT səviyyəsində təsdiqlənərək beynəlxalq cinayət hüququnun mühüm bazasına çevrilib.

Mənbə: Lent.az — Azərbaycan