Mədəniyyət · 7 noyabr 2026 · Müəllif: Aİ xəbər redaksiyası

Oğruca kəndinin tarixi izləri məhv edildi – ədalətsiz dəyişikliklər

Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri layihəsi çərçivəsində araşdırmalar göstərdi ki, 20. əsrin sonlarında və 1990‑ci illərdə ermənilərlə bağlı siyasət nəticəsində Oğruca (indiki Kaxakn) kəndi məhv edildi.

Oğruca kəndi, indiki Kaxakn adını daşıyan, 18‑ci əsrin ortalarından Rusiya imperiyasının işğalına qədər İrəvan xanlığının Göyçə mahalına aiddir. 1827‑də Rusiya İrəvan xanlığını işğal edərək 1828‑də Türkmənçay müqaviləsi ilə öz tərkibinə daxil etdi. Çar Rusiyasında isə kənd İrəvan quberniyasının Novo‑Bayazid qəzasında yerləşirdi.

Kəndin adı müxtəlif dövrlərdə fərqli yazılışlarla qeyd olunmuşdur: Çar dövründə “Oğruca”, “Oğrca”, “Oğrunca”, “Qaraiman”; sovet dövründə isə “Oğruca”, “Qaraiman”, “Sovetkənd” kimi. 1978‑ci ilin yanvarında rəsmi olaraq “Sovetkənd” adlandırıldı, 1991‑ci ilin apreli isə ermənilərin Azərbaycan irsini erməniləşdirmə siyasəti çərçivəsində ad “Kaxakn”ə çevrildi. 1995‑dən bəri kənd Geğarkunik vilayətinin tərkibindədir.

1914‑ə qədər müxtəlif statistik məlumatlar göstərir ki, kənddə əsasən azərbaycanlılar yaşayırdı: 1873-cü ildə 418, 1886‑da 569, 1897‑də 775, 1908‑də 1 033, 1911‑də 1 074 və 1914‑də 743 nəfər azərbaycanlı var idi.

1918‑1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasının millətçi Daşnaksütyun partiyası, Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda kimi bölgələrdə etnik təmizləmə həyata keçirirdi. 1919‑un aprelin ortalarında erməni qoşunları kənddə qırğın törədib, kəndin özünü dağıdıb. 1980‑li illərin sonlarında isə ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları nəticəsində azərbaycanlılar tamamilə Ermənistan SSR ərazisindən qovulub.

1991‑ci ilin apreli kəndin adı dəyişdirilərək Kaxakn qoyulub; 1995‑dən bu yana Kaxakn Geğarkunik vilayətinin bir hissəsi olaraq fəaliyyət göstərir. 2021‑2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" adlı kitabın hazırlanması çərçivəsində sahə işləri aparıldı. Bu işlər nəticəsində kənddə məzar daşlarının bir hissəsi qorunub saxlanıldığı, iki XX əsrə aid türbinin dağıntıları aşkar edilən azərbaycanlı qəbiristanlığı tapıldı.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri" layihəsi çərçivəsində 600‑ə yaxın kəndin məlumatları toplanıb, bu kəndlərin bəzilərində qəbiristanlıqlar, pirlər və məscidlər kimi türk mədəni‑tarixi irsinin qalıqları hələ də qorunur. Oğruca kəndi haqqında aparılan araşdırmalar, 20. əsrin sonları və 1990‑lar illərində ermənilərin həyata keçirdiyi siyasətin kəndin tamamilə məhv olmasına səbəb olduğunu ortaya qoyur. Bu hekayə, Azərbaycan xalqının keçmişi və mədəni irsi üçün əhəmiyyətli bir xatirədir.

Mənbə: Axar.az — Azərbaycan