Mədəniyyət · 14 oktyabr 2026

Qulliverin səyahətləri: 1726‑da süni intellektin təsviri

Conatan Swift’in 1726‑da nəşr olunan romanda süni intellektə bənzər bir avtomatik mətn yaradan maşın təsvir olunub.

Conatan Swift’in 1726‑da nəşr olunan “Qulliverin səyahətləri” romanında, yazıçının əlindən gələn bir mexaniki qurğunun, mətnləri avtomatik yaradan bir sistem kimi təsvir ediləcəyi bir bölmə var. Bu qurğu, insan müdaxiləsi olmadan, “Böyük Akademiya”da mövcud olan təxəyyül gücündən istifadə edərək, mətnlər yaratmaq üçün nəzərdə tutulub.

Mətnin mexanizmi, sözlərin təsadüfi şəkildə yerlərinin dəyişdirilməsi prinsipi əsasında işləyir. Uşaqlar bu yaranan söz birləşmələrini incələyir, cümlə əmələ gətirə bilən hissələri seçərək yazıçılara təqdim edirlər. Swift bu üsulla zaman keçdikcə bütün elmi sahələrə aid biliklərin toplanacağını ümid etmişdir.

Lakin bu maşın yalnız sözüki kombinasiya yarada, ancaq mənasını anlayan və təqdim olunan məlumatların doğruluğunu müstəqil şəkildə yoxlayan bir sistem deyil. Buna görə də onun praktiki faydası hələ də sübut olunmayıb.

Swift, bu layihənin genişləndirilməsi üçün 500 ədəd qurğu istehsalı planlaşdırmış və bu məqsədlə böyük maliyyə vəsaiti cəlb etməyə çalışmışdır. Onun məqsədi, bu cür maşınların təhsil və elmi araşdırmalarda istifadə oluna biləcəyini göstərmək idi.

Romanın başqa bir maraqlı hissəsində isə Mars planetinin iki peykləri (Fobos və Deymos) təsvir edilmişdir. Bu peyklər 1877-ci ildə, yəni 151 il sonra kəşf olunub. Swift, Kepler qanunlarını və dövrünün astronomik məlumatlarını əsas götürərək bu peyklərin mövcudluğunu ehtimal etmişdir.

Mənbə: Lent.az — Azərbaycan